پیچ خوردگی روده؛ علل، علائم، تشخیص و بهترین روش درمان

پیچ خوردگی روده یکی از وضعیت‌های اورژانسی گوارشی است که در آن بخشی از روده به دور خود می‌پیچد و باعث انسداد مسیر عبور مواد غذایی می‌شود. این اختلال، که در اصطلاح پزشکی “ولوولوس” نامیده می‌شود، می‌تواند با علائمی مانند درد شکمی شدید، تهوع، استفراغ و نفخ همراه باشد. اگر به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است منجر به آسیب جدی بافت روده یا حتی مرگ شود. آشنایی با علل، علائم و روش‌های درمان پیچ‌خوردگی روده نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی آن دارد.

پیچ خوردگی روده چیست؟

پیچ خوردگی روده یک ناهنجاری گوارشی است که در آن بخشی از روده به دور خودش یا به دور یک قسمت دیگر پیچ می خورد. این اتفاق باعث انسداد جریان طبیعی مواد غذایی و مایعات در دستگاه گوارش می شود و اگر به موقع درمان نشود، آسیب جدی بافت های روده و حتی مرگ آن ها را در پی دارد. پیچ خوردگی روده بیشتر در روده باریک دیده می شود، اما گاهی هم روده بزرگ را درگیر می کند. شدت این وضعیت می تواند از یک انسداد خفیف تا یک وضعیت اورژانسی جدی متغیر باشد. شناخت به موقع این مشکل نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر دارد.

برای مشاوره رایگان می توانید با مطب دکتر پروانه منصوری، تماس بگیرید:

بیشتر بخوانید: درمان بواسیر با لیزر

علت پیچ خوردگی روده چیست؟

علت اصلی پیچ خوردگی روده معمولا به مشکلات ساختاری یا حرکتی روده مربوط می شود. این مشکل در نوزادان اغلب به خاطر ناهنجاری های مادرزادی دوران جنینی رخ می دهد؛ یعنی زمانی که روده به درستی در شکم جای نمی گیرد. اما در بزرگسالان دلایل پیچ خوردگی متفاوت است.

مثلا افرادی که سابقه جراحی شکمی دارند، بیشتر در معرض چسبندگی های داخلی روده قرار دارند، که خود می تواند زمینه پیچ خوردگی را فراهم کند. برخی از تومورها، توده ها، یا پولیپ های داخل روده هم ممکن است با ایجاد فشار باعث چرخش غیر طبیعی آن شوند. رژیم غذایی کم فیبر، یبوست مزمن، یا مصرف بیش از حد ملین ها هم می تواند نقش داشته باشد.

گاهی هم علت دقیق آن مشخص نمی شود. اما در بسیاری از موارد، یک علت زمینه ای در عملکرد حرکتی یا شکل آناتومی روده وجود دارد که باعث بروز این حالت می شود.

علائم پیچ خوردگی روده چیست؟

علائم پیچ خوردگی روده معمولا به شکل ناگهانی بروز می کنند و به خاطر انسداد یا کاهش خونرسانی به روده، شدت بالایی دارند. شایع ترین نشانه ای که اغلب بیماران تجربه می کنند، درد شدید شکمی است. این درد اغلب در ناحیه پایین شکم یا اطراف ناف حس می شود و ممکن است حالتی مثل گرفتگی داشته باشد.

در کنار درد، حالت تهوع و استفراغ هم از علائم رایج هستند. در بیشتر موارد، فرد نمی تواند گاز دفع کند یا مدفوع داشته باشد. شکم ورم می کند و در لمس، حساس و دردناک می شود. گاهی بی اشتهایی، احساس ضعف و سرگیجه هم در ادامه ظاهر می شود.

اگر خونرسانی به روده به طور کامل قطع شود، علائم شدیدتری مثل تب، افزایش ضربان قلب، یا حتی شوک ایجاد می شود. در این مرحله، وضعیت اورژانسی است و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد. در نوزادان و کودکان، علائمی مثل گریه شدید، جمع کردن پاها به سمت شکم و استفراغ مکرر می تواند نشانه ای از پیچ خوردگی روده باشد. پس حتما این علائم را جدی بگیرید.

بیشتر بخوانید: ترشحات مقعدی

تشخیص پیچ خوردگی روده

برای تشخیص پیچ خوردگی روده، معمولا پزشک با بررسی علائم ظاهری و گرفتن شرح حال دقیق شروع می کند. سپس از معاینه شکم برای بررسی حساسیت، ورم یا نشانه های انسداد استفاده می کند. اما تشخیص قطعی تنها با کمک تصویربرداری امکان پذیر است.

رادیوگرافی شکم یکی از روش های اولیه و سریع برای تشخیص است. این تصویر نشانه هایی مثل اتساع روده یا نبود گاز در قسمت هایی از روده را نشان می دهد. سی تی اسکن شکم روش دقیق تری است که می تواند مکان دقیق پیچ خوردگی، میزان انسداد و وضعیت خونرسانی را مشخص کند.

در برخی موارد، از تنقیه باریم یا تنقیه هوا هم برای تشخیص در کودکان استفاده می شود. این روش ها علاوه بر تشخیص، باعث باز شدن پیچ خوردگی هم می شوند. آزمایش خون هم برای بررسی علائم عفونت، کمبود اکسیژن یا افزایش سطح لاکتات انجام می شود، به خصوص زمانی که از بابت نکروز یا آسیب بافتی نگرانی زیادی وجود دارد.

روش های درمان پیچ خوردگی روده

درمان پیچ خوردگی روده به نوع، محل، شدت انسداد و وضعیت کلی شما بستگی دارد. در برخی موارد خفیف، با مراقبت های اولیه و روش های غیرجراحی، امکان باز شدن روده وجود دارد. اما در بیشتر موارد، به خصوص زمانی که پیچ خوردگی شدید یا همراه با انسداد کامل باشد، نیاز به مداخله فوری وجود دارد. در ادامه برخی از مهم ‌ترین روش های درمان پیچ خوردگی روده را با یکدیگر بررسی می کنیم:

• تنقیه باریم یا تنقیه هوا

یکی از روش های درمانی در نوزادان و کودکان، تنقیه باریوم یا تنقیه هوا است که هم یک روش تشخیصی است و هم می تواند پیچ خوردگی را باز کند. این روش در صورتی انجام می شود که نشانه ای از پارگی یا عفونت وجود نداشته باشد.

• جراحی

در بزرگسالان، درمان اغلب شامل جراحی است. در جراحی، ابتدا محل پیچ خوردگی مشخص می شود و در صورت امکان، روده باز می شود. اگر بافت روده آسیب دیده یا مرده باشد، آن بخش از روده برداشته می شود و دو انتهای سالم به هم بخیه زده می شود. در بعضی موارد خاص، جراح ممکن است یک استوما (دهانه ای در سطح شکم برای خروج مدفوع) ایجاد کند تا روده فرصت ترمیم داشته باشد. در صورت تشخیص به موقع، می توان از روش های کم تهاجمی تر مثل لاپاراسکوپی استفاده کرد. اما اگر تشخیص دیر انجام شود و آسیب جدی باشد، احتمال برداشتن بخش زیادی از روده افزایش پیدا می کند.

در کنار درمان اصلی، اقدامات حمایتی مثل تجویز مایعات وریدی، تنظیم الکترولیت ها، کنترل درد و پیشگیری از عفونت هم انجام می شود. استفاده از آنتی بیوتیک ها در مواردی که احتمال نکروز یا عفونت وجود دارد، اهمیت زیادی دارد.

نتیجه گیری

پیچ خوردگی روده جز مشکلات گوارشی بسیار جدی است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، جان بیمار را به خطر می اندازد. این وضعیت هم در نوزادان و هم در بزرگسالان رخ می دهد و دلایل مختلفی از جمله ناهنجاری های مادرزادی، چسبندگی های داخلی یا بیماری های زمینه ای می توانند زمینه ساز آن باشند. شناخت علائم هشدار دهنده مثل درد شکم، تهوع، استفراغ و عدم دفع گاز یا مدفوع نقش بسیار مهمی در مراجعه به موقع به پزشک دارد. روش های تشخیص تصویربرداری هم نقش مهمی در تعیین وضعیت روده ها دارند.