بواسیر یکی از بیماریهای شایع ناحیه مقعد است که بهدلیل درگیری و تورم رگهای خونی این ناحیه ایجاد میشود. این عارضه که در متون پزشکی با نام هموروئید نیز شناخته میشود، میتواند با علائمی مانند درد، سوزش، خونریزی و احساس ناراحتی هنگام اجابت مزاج همراه باشد. بواسیر در صورت بیتوجهی ممکن است تشدید شود و انجام فعالیتهای روزمره را برای فرد دشوار کند. آشنایی با ماهیت بواسیر، دلایل بروز آن و نشانههای اولیه، نقش مهمی در تشخیص بهموقع و کنترل اصولی این بیماری دارد.
برای مشاوره تخصصی و بررسی علائم بواسیر، همین حالا با دکتر پروانه منصوری بهترین دکتر بواسیر در تهران تماس بگیرید و از راهنمایی ایشان بهرهمند شوید.
بواسیر یا هموروئید چیست؟
بواسیر به وضعیتی گفته میشود که در آن رگهای خونی اطراف مقعد یا داخل راستروده دچار گشادشدگی، التهاب یا برجستگی میشوند. این رگها بهطور طبیعی در بدن وجود دارند و وظیفه آنها کمک به کنترل دفع است، اما زمانی که فشار بیش از حد به این ناحیه وارد شود، ساختار طبیعی خود را از دست میدهند و به شکل بواسیر بروز پیدا میکنند. بواسیر یک بیماری خوشخیم محسوب میشود، اما بسته به شدت و نوع آن میتواند علائم آزاردهندهای ایجاد کند. در برخی افراد بواسیر تنها با نشانههای خفیف ظاهر میشود، در حالی که در موارد پیشرفتهتر ممکن است درد شدید، خونریزی قابل توجه یا بیرونزدگی از مقعد دیده شود. همین تفاوت در شدت علائم باعث میشود نحوه برخورد با بواسیر در هر فرد متفاوت باشد.
بواسیر چگونه به وجود میآید؟
ایجاد بواسیر در اغلب موارد به دلیل افزایش فشار مکرر در ناحیه مقعد و انتهای روده بزرگ رخ میدهد. این فشار مداوم باعث گشاد شدن رگهای خونی و اختلال در عملکرد طبیعی آنها میشود. زمانی که جریان خون در این ناحیه دچار مشکل شود، التهاب و برجستگی رگها شکل میگیرد. یبوست طولانیمدت و وارد کردن فشار زیاد هنگام اجابت مزاج از مهمترین دلایل بروز این وضعیت به شمار میروند. تکرار این شرایط در طول زمان، زمینهساز شکلگیری بواسیر خواهد بود.
نشستنهای طولانی، بهویژه در محیطهای کاری کمتحرک، یکی دیگر از عوامل مؤثر در ایجاد بواسیر است. کاهش تحرک بدنی، رژیم غذایی فاقد فیبر کافی و مصرف ناکافی مایعات، روند طبیعی دفع را مختل میکند. همچنین شرایطی مانند بارداری، اضافهوزن و افزایش فشار داخل شکمی، بار اضافی به رگهای ناحیه مقعد وارد میکند. در بسیاری از افراد، بواسیر بهصورت تدریجی و بدون نشانههای واضح آغاز میشود. بیتوجهی به این عوامل میتواند باعث تشدید تدریجی علائم در طول زمان شود.
انواع بواسیر
بواسیر بر اساس محل ایجاد و ویژگیهای بالینی به انواع مختلفی تقسیم میشود. آشنایی با انواع بواسیر به درک بهتر علائم و انتخاب مسیر درست پیگیری کمک میکند.
بواسیرداخلی
بواسیر داخلی در داخل کانال مقعد و بخش انتهایی راستروده ایجاد میشود. این نوع بواسیر قابل مشاهده نیست و در بسیاری از موارد بدون درد است. شایعترین علامت بواسیر داخلی، خونریزی روشن هنگام دفع مدفوع است. در مراحل پیشرفته، بواسیر داخلی ممکن است از مقعد بیرون بزند و بهصورت تودهای نرم احساس شود.
بواسیر خارجی
بواسیر خارجی در ناحیه بیرونی مقعد شکل میگیرد و اغلب بهصورت برجستگی یا تودهای قابل لمس ظاهر میشود. این نوع بواسیر میتواند با درد، خارش و التهاب همراه باشد و نشستن یا حرکت کردن را برای فرد ناراحتکننده کند. تماس مداوم با لباس یا تحریک پوست اطراف مقعد علائم بواسیر خارجی را تشدید میکند.
بواسیر ترومبوزه
بواسیر ترومبوزه حالتی از بواسیر خارجی است که در آن لخته خون داخل رگ ایجاد میشود. این وضعیت با درد ناگهانی و شدید، تورم قابل توجه و تغییر رنگ ناحیه مقعد همراه است. بواسیر ترومبوزه نیاز به بررسی پزشکی دارد، زیرا شدت علائم آن معمولاً بیشتر از سایر انواع بواسیر است.
علائم بواسیر چیست؟
علائم بواسیر بسته به نوع و شدت آن متفاوت است و ممکن است در هر فرد به شکل خاصی بروز پیدا کند. برخی افراد تنها با نشانههای خفیف روبهرو میشوند، در حالی که در موارد شدید، علائم میتواند بهطور جدی فرد را درگیر کند. خونریزی هنگام اجابت مزاج، احساس سوزش یا خارش در ناحیه مقعد، درد یا فشار موضعی و مشاهده یا لمس توده از جمله شایعترین نشانههای بواسیر هستند. در بواسیر خارجی و ترومبوزه، درد بیشتر است و حتی در حالت استراحت نیز احساس میشود. توجه به این علائم و پیگیری بهموقع، از پیشرفت بواسیر جلوگیری میکند.
بواسیر در چه افرادی شایعتر است؟
برخی گروهها به دلیل شرایط جسمی، سبک زندگی یا عوامل زمینهای، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به بواسیر قرار دارند.
افراد با سبک زندگی کمتحرک
نشستن طولانیمدت در طول روز، بهویژه در محیطهای کاری اداری، باعث افزایش فشار در ناحیه مقعد میشود. کاهش جریان طبیعی خون در این ناحیه، زمینه التهاب رگها را فراهم میکند. کمتحرکی همچنین عملکرد روده را کندتر میکند. این شرایط در طول زمان احتمال بروز بواسیر را افزایش میدهد.
افراد دارای رژیم غذایی کمفیبر
مصرف ناکافی فیبر موجب سفت شدن مدفوع و اختلال در دفع طبیعی میشود. در این وضعیت، فرد برای اجابت مزاج مجبور به وارد کردن فشار بیشتر است. تکرار این فشار، رگهای ناحیه مقعد را تحت تأثیر قرار میدهد. رژیم غذایی نامناسب یکی از عوامل مهم در ایجاد بواسیر به شمار میرود.
افراد مبتلا به یبوست مزمن یا عادتهای نادرست دفع
یبوست طولانیمدت باعث افزایش فشار مکرر به مقعد میشود. نگه داشتن مدفوع یا نشستن طولانی در سرویس بهداشتی نیز این فشار را تشدید میکند. این عادتها به مرور زمان به رگهای خونی آسیب میزنند. نتیجه این فرآیند میتواند شکلگیری یا تشدید بواسیر باشد.
افراد مسن
با افزایش سن، بافتهای نگهدارنده رگهای خونی خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند. این ضعف ساختاری، مقاومت رگها را کاهش میدهد. در چنین شرایطی، حتی فشارهای خفیف هم میتوانند مشکلساز شوند. به همین دلیل بواسیر در سنین بالاتر شایعتر است.
زنان باردار و افراد دارای اضافهوزن
در دوران بارداری، افزایش فشار داخل شکمی و تغییرات هورمونی بر رگهای ناحیه مقعد تأثیر میگذارد. اضافهوزن نیز فشار مداومی به این ناحیه وارد میکند. این شرایط باعث اختلال در جریان خون طبیعی میشود. در نتیجه احتمال ابتلا به بواسیر افزایش پیدا میکند.
افراد با سابقه خانوادگی بواسیر
در برخی افراد، زمینه ژنتیکی در بروز بواسیر نقش دارد. ضعف ارثی دیواره رگهای خونی میتواند احتمال ابتلا را بیشتر کند. در این افراد، عوامل محیطی تاثیر شدیدتری دارند. توجه به علائم اولیه در این گروه اهمیت ویژهای دارد.
بیشتر بخوانید : بواسیر خونی
شدت و درجات بواسیر
بواسیر داخلی بر اساس میزان پیشرفت و شدت درگیری رگهای خونی به چند درجه مختلف تقسیم میشود. در درجه اول، بواسیر بهطور کامل در داخل مقعد قرار دارد و نشانه اصلی آن خونریزی هنگام اجابت مزاج است. در این مرحله درد چشمگیری احساس نمیشود و علائم اغلب خفیف هستند. در درجه دوم، بواسیر هنگام دفع از مقعد خارج میشود اما پس از پایان اجابت مزاج، بهصورت خودکار به داخل بازمیگردد. این وضعیت بیانگر افزایش فشار بر رگهای مقعدی و پیشرفت بیماری است.
در درجات بالاتر، بواسیر پس از بیرونزدگی بهراحتی به داخل بازنمیگردد و در برخی موارد بهصورت مداوم خارج از مقعد باقی میماند. این مرحله با نشانههایی مانند درد بیشتر، التهاب محسوس و احساس ناراحتی پایدار همراه است. شدت علائم در این شرایط میتواند انجام فعالیتهای روزمره را با مشکل مواجه کند. پیشرفت بواسیر بدون رسیدگی مناسب ممکن است باعث تشدید علائم شود. از اینرو، تشخیص دقیق درجه بواسیر نقش مهمی در انتخاب مسیر صحیح مدیریت و پیگیری پزشکی دارد.
چه زمانی بواسیر نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
در برخی شرایط، علائم بواسیر فراتر از یک مشکل گذرا بوده و نیاز به بررسی تخصصی دارد. موارد زیر از مهمترین نشانههایی هستند که مراجعه به پزشک را ضروری میکنند:
- خونریزی مکرر یا شدید: مشاهده خون روشن در هنگام دفع یا پس از آن، بهویژه اگر تکرار شود، نیازمند بررسی دقیق است. خونریزی میتواند نشانه پیشرفت بواسیر یا وجود بیماریهای دیگر ناحیه مقعد و روده باشد.
- درد شدید یا مداوم: درد قابل توجه در ناحیه مقعد که با نشستن یا اجابت مزاج تشدید میشود، میتواند نشاندهنده التهاب پیشرفته یا ترومبوز بواسیر باشد و نباید نادیده گرفته شود.
- تورم ناگهانی یا تغییر رنگ ناحیه مقعد: ایجاد توده متورم، سفت یا تغییر رنگ به بنفش و تیره، از علائمی است که نیاز به ارزیابی فوری دارد و ممکن است بیانگر اختلال در جریان خون باشد.
- عدم بهبود علائم با گذشت زمان: اگر علائم بواسیر با وجود رعایت توصیههای سبک زندگی کاهش پیدا نکند یا شدت بیشتری بگیرد، مراجعه به پزشک برای بررسی علت و انتخاب روش مناسب ضروری است.
- احساس ناراحتی پایدار یا اختلال در دفع: احساس فشار، سوزش مداوم یا مشکل در تخلیه کامل روده میتواند نشانه درگیری جدیتر ناحیه مقعد باشد و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
بررسی پزشکی به تشخیص دقیق بواسیر کمک میکند و در عین حال احتمال وجود سایر بیماریهای ناحیه مقعد و راستروده را نیز مورد ارزیابی قرار میدهد تا از بروز عوارض جدیتر پیشگیری شود.
نتیجه گیری
بواسیر یکی از اختلالات شایع ناحیه مقعد است که نادیده گرفتن آن میتواند به تشدید علائم و دشوارتر شدن روند کنترل بیماری منجر شود. شناخت دقیق علتها، درجات بواسیر و نشانههای هشداردهنده، نقش مهمی در تصمیمگیری آگاهانه برای مدیریت این عارضه دارد. هرچه اقدام برای بررسی و رسیدگی زودتر انجام شود، امکان پیشگیری از پیشرفت بیماری و بروز ناراحتیهای شدیدتر بیشتر خواهد بود. توجه به وضعیت بدن و پیگیری علائم غیرطبیعی، مسیر رسیدن به آرامش و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را هموارتر میکند.
سوالات متداول
بله، بواسیر در اصطلاح پزشکی با نام هموروئید شناخته میشود و هر دو واژه به یک عارضه اشاره دارند.
این بیماری در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما با افزایش سن و کاهش استحکام بافتها احتمال بروز آن بیشتر میشود.
در صورت اصلاح نکردن عوامل زمینهساز مانند یبوست و کمتحرکی، امکان بازگشت بواسیر وجود دارد.